„Мамо, не сакам да одам на училиште“ – што ни кажува детето кога не знае да каже дека не е добро

Понекогаш детето не знае да каже дека е анксиозно. Не знае да каже дека се чувствува осамено, отфрлено или преоптоварено. Наместо тоа, ќе каже: „Не сакам на училиште“, ќе се налути, ќе заплаче, ќе престане да учи или едноставно ќе се затвори во себе.

Како возрасни, често го гледаме однесувањето.

Психологот се обидува да ја види и приказната што стои зад него.

„Ништо не ми е“

„Како помина денот?“ - „Добро.“

„Што правевте на училиште?“ - „Ништо.“

„Имаш ли нешто за учење?“ - „Не.“

Колку често овие кратки одговори ги слушаме од децата?

И колку често, наместо да продолжиме со прашањата, се откажуваме?

Детето не секогаш молчи затоа што нема што да каже.

Понекогаш молчи затоа што не знае како да каже.

Можеби се случило нешто со другарите. Можеби некој го исмејувал. Можеби се плаши дека ќе згреши. Можеби чувствува дека не е доволно добро. Можеби има проблем што за нас изгледа мал, но за него е огромен.

И токму затоа е важно да не го потценуваме детскиот свет.

Кога однесувањето станува порака

Дете кое почнува да се кара со сите можеби не е „лошо“.

Дете кое постојано го нарушува часот можеби не е само „непослушно“.

Дете кое не учи можеби не е „мрзеливо“.

Дете кое се повлекува можеби не е „само срамежливо“.

Однесувањето понекогаш е единствениот начин на кој детето умее да ни каже:

„Нешто ми се случува.“

Тоа не значи дека секое несоодветно однесување има сериозна психолошка причина. Децата имаат граници, правила и одговорности и тие треба да се поставуваат.

Но, дисциплината и разбирањето не се спротивности.

Можеме да кажеме:

„Ова однесување не е во ред.“ и истовремено: „Ајде да видиме што се случува со тебе.“

Оценката не ја кажува целата приказна

Понекогаш најголемата грижа на родителот е оценката.

„Одличен беше, а сега има тројки.“ „Не учи како порано.“ „Не сака да пишува домашна.“ „Не може да се концентрира.“

Но, пред да прашаме: „Зошто не учиш?“ можеби треба да прашаме: „Дали нешто ти е тешко во последно време?“

Училишниот успех може да биде под влијание на многу фактори – емоционални тешкотии, стрес, односи со врсниците, промени во семејството, стравови, несигурност или едноставно период во кој детето се соочува со повеќе предизвици.

Затоа една оценка не треба да стане етикета.

Детето не е единица. Детето не е петка.

Детето е многу повеќе од својот училишен успех.

„Не сакам да одам на училиште“

Оваа реченица родителот може да ја доживее како инаетење.

Но, понекогаш е повик за помош.

Затоа, кога детето повторливо не сака да оди на училиште, важно е да не се реагира само со: „Мораш.“

Треба да се истражи:

Што го плаши? Дали има конфликт со врсници? Дали се чувствува прифатено? Дали некој го исмејува? Дали чувствува притисок околу оценките? Дали има страв од наставник, испрашување или грешка? Дали се случила промена што му создава несигурност? Понекогаш одговорот е многу подлабок од „не ми се оди“.

Менталното здравје не започнува кога ќе се појави проблем

За менталното здравје треба да зборуваме пред детето да дојде до точка кога повеќе не може само.

Да го учиме детето дека е нормално да чувствува страв. Дека е нормално да биде тажно. Дека не мора секогаш да биде најдобро. Дека грешките се дел од учењето. Дека неуспехот не значи дека не вреди. Дека може да побара помош. И дека разговорот со психолог не е казна.

Што можеме да направиме како родители?

Понекогаш не е потребно да направиме нешто големо. Потребно е да бидеме присутни.

Да го оставиме телефонот настрана и навистина да слушаме. Да не го прекинуваме детето веднаш со совет.

Да не споредуваме:

„На твои години јас...“, „Види го брат ти / сестра ти...“

„Другите деца можат, можеш и ти.“

Да не го минимизираме неговото чувство:

„Тоа не е ништо.“ „Ќе ти помине.“ „За што се грижиш?“

Наместо тоа, можеме да кажеме:

„Разбирам дека тебе ти е важно.“ „Кажи ми што те загрижува.“

„Не мора веднаш да го решиме. Ајде прво да разговараме.“

Понекогаш детето не бара решение. Бара некој да го разбере.

И училиштето има своја важна улога

Менталното здравје на учениците не е само семејна тема.

Училиштето е местото каде што детето поминува значаен дел од денот. Затоа наставниците, стручните соработници, родителите и раководството имаат заедничка одговорност да создаваат средина во која детето ќе се чувствува безбедно, прифатено и слушнато.

Превентивните разговори, работилниците за емоции, справување со стрес, врснички односи, самодоверба, ненасилна комуникација и барање помош не се „дополнителни активности“.

Тие се инвестиција во детето.

А кога ќе се појави проблем, најважно е возрасните да не се обвинуваат меѓусебно.

Не: „Родителот не си ја врши работата.“

Не: „Училиштето е виновно.“

Туку:

„Што можеме заедно да направиме за ова дете?“

Не чекајте детето да побара помош

Некои деца ќе кажат: „Ми треба помош.“

Но, многу деца нема да го кажат тоа.

Ќе ја покажат потребата преку променето однесување.

Затоа наша задача како возрасни е да научиме да ги препознаваме тие сигнали, без веднаш да ги осудуваме.

И кога ќе забележиме промена која трае, се засилува или значително влијае врз секојдневното функционирање на детето, важно е навреме да разговараме со стручни лица – психолог, педагог, матичен лекар или друг соодветен професионалец, зависно од ситуацијата.

Барањето помош не е знак дека сме потфрлиле како родители.

Тоа е знак дека сме го забележале детето.

На крајот, што ќе памети детето?

Еден ден можеби нема да се сеќава на сите оценки.

Можеби нема да се сеќава на секоја домашна задача.

Можеби нема да се сеќава ниту на тоа кој бил прв на натпревар.

Но, многу веројатно ќе се сеќава на тоа дали имало некој кому можело да му каже:

„Не сум добро.“

И дали тој некој застанал, седнал до него и одговорил: „Во ред. Кажи ми. Те слушам.“

Затоа, кога следниот пат детето ќе ни каже „Не сакам да одам на училиште“, можеби не треба веднаш да прашаме: „Зошто?“

Можеби треба само да седнеме до него и да кажеме:

„Ајде да разговараме. Сакам да разберам што ти се случува.“

Зашто зад секое дете кое се однесува „чудно“, „тешко“ или „непослушно“, можеби стои една приказна што сè уште не знае како да ја раскаже.

А наша задача е да му помогнеме да најде зборови.

Затоа што менталното здравје на детето не започнува со дијагноза.

Започнува со тоа некој да го забележи.

Автор: Стефанија Горгиев, лиценциран психолог